Begin bij de stamvorm
“Pak een stoel” en “Wacht bij de ingang” zijn opdrachten. In gewone hedendaagse gebiedende zinnen gebruik je meestal de stam. Ook als je een hele groep aanspreekt, schrijf je “Pak allemaal een stoel”. Het meervoud van het aangesproken publiek vraagt hier niet om pakken of pakt.
Laat de laatste letter staan
Bij worden is de stam word: “Word lid van de leesclub.” Bij houden krijg je “Houd de deur open”. Verwar zo’n opdracht niet met “Jij wordt lid” of “U houdt de deur open”, waar een onderwerp met een persoonsvorm samenwerkt. Zijn heeft de bijzondere opdrachtvorm wees, bijvoorbeeld “Wees voorzichtig”.
Een opdracht hoeft niet boos te klinken
De gebiedende wijs kan een praktische aanwijzing, uitnodiging of verzoek uitdrukken. Een uitroepteken is daarvoor niet verplicht. “Neem gerust plaats.” klinkt anders dan een geschreeuwd bevel. “Wilt u plaatsnemen?” is grammaticaal een vraag, ook als de bedoeling een verzoek is. Houd vorm en bedoeling dus uit elkaar wanneer je een zin benoemt.
Oefen met deze voorbeelden
- Vul in voor een groep: “... allemaal even hier.” Gebruik wachten.
- Welke vorm past: “Word/Wordt vandaag lid”?
Antwoorden met uitleg
- Wacht allemaal even hier. De gewone gebiedende wijs blijft wacht.
- Word. Het is een opdracht zonder uitgeschreven onderwerp, niet de mededeling jij wordt.