Dezelfde zin, andere vraag
Bekijk: De nieuwsgierige bezoeker opent het raam. Bij woordbenoeming kun je de als lidwoord herkennen en bezoeker als zelfstandig naamwoord. Bij zinsontleding vormen De nieuwsgierige bezoeker samen het onderwerp. Beide antwoorden kunnen juist zijn, maar ze beantwoorden verschillende vragen.
Een taak hoort bij de hele groep
Verander de zin in: De medewerker begroet de nieuwsgierige bezoeker. De woorden in de laatste groep behouden hier hun woordsoorten. Toch is die groep nu lijdend voorwerp. De bezoeker wordt begroet; hij is in deze zin niet degene over wie het gezegde als onderwerp iets zegt.
Gebruik passende markeringen
Zet bij een opdracht over woordsoorten een label onder ieder gevraagd woord. Gebruik voor zinsdelen haakjes om de volledige groep. Met die twee werkwijzen voorkom je dat een bijvoeglijk naamwoord per ongeluk als los onderwerp wordt aangemerkt. Zinsdelen hoeven overigens niet lang te zijn: ook één woord kan een zinsdeel vormen.
De verschuifproef kan helpen om woordgroepen te ontdekken, maar is geen mechanische oplossing voor iedere moeilijke zin. Controleer steeds of de verplaatste groep bij elkaar hoort en of de bedoelde betekenis behouden blijft. Leer eerst het niveau van de vraag herkennen; de afzonderlijke ontleedlessen werken de functies verder uit.
Oefen met deze voorbeelden
- Benoem in “Een jonge kok proeft de soep” het woord kok én de groep Een jonge kok.
- In “De soep verrast de jonge kok” is kok nog steeds een zelfstandig naamwoord. Is de jonge kok ook nog onderwerp?
Antwoorden met uitleg
- Kok is een zelfstandig naamwoord. Een jonge kok vormt als groep het onderwerp.
- Nee. De soep is onderwerp; de jonge kok is hier lijdend voorwerp. De woordsoort van kok is niet veranderd.