Zoek de uitgesloten tussenmogelijkheden
“Of we geven het hele budget aan een feest, of we doen niets voor de klas.” De uitspraak laat bijvoorbeeld een kleiner feest, een gezamenlijke activiteit met weinig kosten of een verdeling van het budget buiten beeld. Als zulke opties haalbaar zijn, is de tweedeling niet uitputtend. De conclusie wordt dan op een te smalle keuze gebaseerd.
Twee opties kunnen ook terecht zijn
Bij een afgebakende vraag kunnen werkelijk twee antwoorden bestaan, zoals wel of niet deelnemen aan één specifieke stemming. Het aantal genoemde opties maakt een dilemma dus niet vanzelf vals. Je moet aantonen dat een relevante mogelijkheid ten onrechte ontbreekt. Een denkbaar maar onmogelijk alternatief helpt niet.
Stel een vraag die de keuze opent
Vraag welke voorwaarden de mogelijkheden beperken. Is er bijvoorbeeld een minimumprijs, een vaste datum of een afspraak die een tussenoplossing uitsluit? Controleer die voorwaarden voordat je een alternatief als oplossing presenteert. Een inhoudelijke reactie benoemt vervolgens de ontbrekende haalbare optie. Alleen roepen dat iemand zwart-wit denkt, legt nog niet uit waarom de voorgestelde keuze onvolledig is.
Oefen met deze voorbeelden
- Noem een ontbrekende optie tussen het hele budget aan een feest besteden en niets organiseren.
- Is iedere ja-of-neevraag een vals dilemma?
Antwoorden met uitleg
- Bijvoorbeeld een kleinere activiteit organiseren en een deel van het budget bewaren, als dat binnen de voorwaarden kan.
- Nee. Een scherp afgebakende vraag kan werkelijk twee mogelijkheden hebben.