Zoek een rustig uitgesproken voorbeeld
Zeg het lidwoord de in een gewone zin: “De beker staat klaar.” De klinker van de klinkt doorgaans onbeklemtoond en kort. Dat is een sjwa. Ook de e in de laatste lettergreep van tafel geeft zo’n klank weer. In uitspraakinformatie wordt daarvoor vaak het teken ə gebruikt.
Vergelijk dezelfde letter met een andere klank
De e van pet klinkt anders dan de laatste e van tafel. Je kunt daarom niet alle e-letters als sjwa aanmerken. Luister naar het woord in zijn geheel. Bij een losse, nadrukkelijk uitgesproken letter hoor je de alfabetnaam; die vertelt niet hoe een e binnen ieder woord klinkt.
Bewaar de natuurlijke uitspraak
Maak een rijtje met de, tafel en pet. Onderstreep alleen waar je de uh-achtige klank hoort. Spreek daarna een korte zin uit met elk woord. Als je elke lettergreep overdreven benadrukt, verander je mogelijk juist het verschijnsel dat je wilde onderzoeken. De benaming toonloze e betekent overigens niet dat er helemaal geen klank is: de klinker wordt wel degelijk uitgesproken. Luisteren helpt hier meer dan naar de letters blijven kijken.
Oefen met deze voorbeelden
- Waar hoor je de sjwa in tafel?
- Waarom mag je niet iedere e in een tekst als sjwa markeren?
Antwoorden met uitleg
- In de tweede lettergreep, bij de geschreven e.
- Eenzelfde letter kan verschillende klanken weergeven, bijvoorbeeld de e in pet tegenover de e in de.