Past het bij een echte gebeurtenis?
“De bladeren dansen boven het pad” betekent meestal niet dat bladeren bewust danspassen uitvoeren. De schrijver gebruikt de beweging van dansen als beeld voor het dwarrelen. De letterlijke handeling wordt niet beweerd; bepaalde kenmerken ervan maken het natuurbeeld voorstelbaar.
Benoem het overgedragen kenmerk
In “Na de lunch lag een berg werk klaar” is berg figuurlijk. Het gaat om een grote hoeveelheid werk, niet om een landschap op het bureau. Leg bij een oefening uit welke eigenschap wordt overgenomen. Alleen het label figuurlijk noemen laat nog niet zien dat je de boodschap begrijpt.
De context kan een letterlijke lezing toelaten
“De acteur stond in de schijnwerpers” kan letterlijk over toneelverlichting gaan. In een bericht over alle aandacht voor zijn nieuwe film kan dezelfde formulering figuurlijk worden gebruikt. Neem daarom het onderwerp en de omgeving van de zin mee; sommige beelden zijn tegelijk letterlijk voorstelbaar.
Een schrijver kan ook een nieuw beeld maken dat niet in een lijst uitdrukkingen staat. Je hoeft het dan niet uit je hoofd te kennen. Zoek de overeenkomst tussen het beeld en de beschreven situatie. Controleer of jouw uitleg bij het vervolg past en voeg geen eigenschappen toe waarvoor de tekst geen aanwijzing geeft.
Oefen met deze voorbeelden
- Wat betekent “De ideeën stroomden binnen” waarschijnlijk in een verslag van een brainstorm?
- Is “De rivier stroomde langs het dorp” in een geografische beschrijving doorgaans figuurlijk?
Antwoorden met uitleg
- Er kwamen veel ideeën, mogelijk snel achter elkaar. De stroom verbeeldt de hoeveelheid of aanhoudende toevoer.
- Nee. Het beschrijft doorgaans letterlijk de beweging van rivierwater langs een plaats.