Laat de lezer iets verwachten
In “Voor de proef liggen drie spullen klaar: een glas, een lepel en een munt” kondigt het eerste deel de lijst aan. De woorden na het teken hoeven geen volledige zin te vormen. Ze vullen in wat de aangekondigde spullen zijn.
Een verklaring laten volgen
De dubbele punt kan ook een uitleg presenteren: “De ingang blijft dicht: de vloer is net gedweild”. De tweede mededeling verklaart de eerste. Vraag jezelf bij het schrijven af of het vervolg echt een aangekondigde invulling is. Een toevallig volgende gebeurtenis vraagt niet automatisch om hetzelfde teken.
Een uitspraak aankondigen
“De gids zei: ‘Hier begint het oude pad.’” De dubbele punt markeert de overgang van aankondiging naar directe rede. Voor de precieze plaats van de punt en de aanhalingstekens kun je de citatenles gebruiken. Na een verklarende dubbele punt volgt doorgaans een kleine letter; een volledige aangehaalde zin begint met een hoofdletter.
Lees bij twijfel het eerste stuk hardop met de gedachte “en nu volgt de invulling”. Werkt dat niet, beoordeel dan of een andere verbinding logischer is. Een dubbele punt en een puntkomma zijn geen versieringen die je vrij kunt omwisselen. De eerste heeft een aankondigende werking; de tweede kan complete, samenhangende mededelingen op gelijkwaardiger wijze verbinden.
Oefen met deze voorbeelden
- Vul een passend teken in: “Zij heeft één wens … een plek bij het raam”.
- Welke functie heeft de dubbele punt in “Ik neem de omweg: de brug is afgesloten”?
Antwoorden met uitleg
- Zij heeft één wens: een plek bij het raam. Het vervolg vult de aangekondigde wens in.
- Hij kondigt de verklaring aan voor het nemen van de omweg.